Systemy FM wspomagające słyszenie – jak działają, kiedy są potrzebne?

Niekiedy nawet nowoczesne aparaty słuchowe nie wystarczają, by zapewnić pełną klarowność dźwięku. Jeśli mimo noszenia aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego odbierany dźwięk wciąż nie jest wyraźny, ratunkiem mogą być systemy FM, czyli nowoczesne rozwiązania wspierające słyszenie. Takie systemy FM wspomagające słyszenie pozwalają na odbiór czystego dźwięku bez pogłosu i szumów z otoczenia, znacząco poprawiając odbieranie mowy nawet w niesprzyjających warunkach akustycznych. Poniżej wyjaśniamy dokładnie czym jest technologia FM, jak działa i kiedy jej zastosowanie jest szczególnie potrzebne.

Co to jest system FM?

System FM (ang. Frequency Modulation) to bezprzewodowa technologia wspomagająca słyszenie, składająca się zazwyczaj z dwóch elementów: nadajnika (pełniącego rolę mikrofonu) i odbiornika. Urządzenia te komunikują się za pomocą fal radiowych. W praktyce system FM przesyła dźwięk bezpośrednio z nadajnika trzymanego przy źródle dźwięku (np. przy ustach mówcy) do odbiornika podłączonego do ucha osoby niedosłyszącej.

Dzięki temu dźwięk omija większość zakłóceń akustycznych z otoczenia i trafia wprost do aparatu słuchowego lub implantu – bez opóźnień i zniekształceń spowodowanych hałasem czy echem w pomieszczeniu.

Technologia FM nie zastępuje zatem aparatu słuchowego ani implantu, lecz stanowi ich uzupełnienie w sytuacjach, gdy samo urządzenie nie zapewnia pełnego zrozumienia mowy.

Jak działa system FM?

Działanie systemu FM opiera się na bezprzewodowej transmisji radiowej sygnału dźwiękowego. W praktyce przebiega to następująco: nadajnik z wbudowanym mikrofonem wychwytuje dźwięk (np. głos rozmówcy) i zamienia go na sygnał radiowy o odpowiedniej częstotliwości, wykorzystując modulację częstotliwości.

Taki zmodulowany sygnał radiowy jest następnie transmitowany przez przestrzeń do odbiornika, który znajduje się na uchu użytkownika lub jest podłączony do jego aparatu słuchowego/implantu. Odbiornik przejmuje sygnał i przekazuje go bezpośrednio do aparatu słuchowego, który odtwarza dźwięk w uchu. Dzięki temu użytkownik słyszy czysty sygnał mowy niemal tak, jakby rozmówca stał tuż obok niego – przekaz jest wolny od zakłóceń tła, pogłosu sali czy innych szumów otoczenia. W efekcie następuje skuteczne niwelowanie zniekształceń dźwięków – odległość od źródła dźwięku oraz hałas przestają stanowić przeszkodę w skutecznej komunikacji.

Kiedy system wspomagający słyszenie jest konieczny?

System wspomagający słyszenie okazuje się szczególnie przydatny w sytuacjach, gdy otoczenie akustyczne utrudnia zrozumienie mowy. Dotyczy to przede wszystkim osób z niedosłuchem przebywających w warunkach hałasu, pogłosu lub znacznej odległości od rozmówcy – na przykład w głośnych restauracjach, podczas zebrań, wykładów, w dużych salach czy choćby w trakcie jazdy samochodem takich okolicznościach nawet dobry aparat słuchowy może nie być w stanie zapewnić dostatecznie wyraźnego odbioru dźwięku.

System FM bywa również niezastąpiony u dzieci i dorosłych z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD), którym trudno jest wychwycić i zrozumieć mowę wśród innych bodźców dźwiękowych. Dzięki eliminacji szumów tła i wzmocnieniu głosu rozmówcy, technologia ta pomaga skupić uwagę na przekazie słuchowym

Kolejną grupą korzystającą z systemów FM są osoby ze spektrum autyzmu (ASD). Dzieci autystyczne często zmagają się z nadwrażliwością na hałas i trudnościami z koncentracją uwagi na mowie w zgiełku. System FM, przekazując wyłącznie pożądany głos (np. nauczyciela) prosto do uszu, redukuje nadmiar bodźców i ułatwia tym osobom zrozumienie przekazu.

Co ważne, z systemów FM mogą korzystać również osoby, które na co dzień nie noszą aparatów słuchowych. Dotyczy to wspomnianych dzieci z CAPD lub ASD, ale także np. seniorów o nieznacznym ubytku słuchu. W takim przypadku stosuje się specjalne odbiorniki zakładane na uszy (np. lekkie słuchawki lub moduły audio), aby przekazać sygnał bezpośrednio do ucha. System FM nie wymaga więc posiadania aparatu słuchowego, by mógł poprawić jakość słyszenia – wystarczy odpowiednio dobrany odbiornik. e wszystkich powyższych sytuacjach zastosowanie systemu FM pomaga odfiltrować zakłócenia i dostarczyć użytkownikowi wyraźny sygnał mowy, co przekłada się na lepsze rozumienie rozmówcy.

Korzyści z zastosowania systemów FM

• Eliminacja hałasów w tle i pogłosu – Mikrofon umieszczony blisko źródła dźwięku sprawia, że do uszu użytkownika dociera głównie pożądany sygnał mowy, bez zakłóceń z otoczenia. Pogłos z pomieszczenia oraz szumy w tle zostają w dużej mierze wyeliminowane.
• Poprawa zrozumienia mowy w hałasie – Dzięki czystemu sygnałowi przekazywanemu bezpośrednio z mikrofonu znacznie wzrasta czytelność mowy nawet w gwarze czy pomieszczeniach o niekorzystnej akustyce. Użytkownik słyszy wyraźniej słowa rozmówcy pomimo obecności innych dźwięków.
• Większy zasięg słyszenia – System FM umożliwia wyraźne słyszenie osoby mówiącej nawet z dużej odległości. Odległość przestaje być problemem – np. uczeń wyposażony w FM dobrze słyszy nauczyciela stojącego na drugim końcu klasy, a uczestnik konferencji zrozumie prelegenta w dużej auli bez względu na to, gdzie siedzi. Rozwiązanie to niweluje zatem efekt oddalenia od źródła dźwięku.
• Poprawa koncentracji – Użytkownik może łatwiej skupić uwagę na głosie rozmówcy, gdy wyeliminowane są rozpraszające szumy otoczenia. Dzieci korzystające z systemu FM na lekcjach rzadziej dekoncentrują się z powodu hałasu w klasie, a dorośli użytkownicy mniej się męczą, próbując wychwycić komunikat z tła.

• Ułatwienie komunikacji – Rozmowy stają się bardziej komfortowe. Osoba niedosłysząca nie musi ciągle prosić o powtórzenie czy wytężać słuchu, by zrozumieć mowę w trudnych warunkach. To przekłada się na mniejsze zmęczenie słuchowe i stres, a większą swobodę komunikacji zarówno w pracy, jak i w życiu codziennym.
• Wsparcie w edukacji i terapii – System FM sprzyja lepszym wynikom w nauce u dzieci z wadą słuchu lub CAPD, ponieważ umożliwia im dokładne zrozumienie nauczyciela i skupienie się na przekazie. Ponadto jest cennym narzędziem we wspomaganiu rehabilitacji słuchu i mowy – pomaga wyłapywać prawidłowe brzmienie słów, co przyspiesza postępy terapii i treningu słuchowego. Dzięki poprawie jakości sygnału mowy dzieci mogą efektywniej rozwijać umiejętności językowe, a ćwiczenia logopedyczne stają się bardziej skuteczne.

Jakie są rodzaje systemów FM?

Systemy FM występują w dwóch głównych odmianach, różniących się sposobem przekazywania dźwięku do odbiorcy i zakresem zastosowań. Poniżej omawiamy te rodzaje systemów FM:

• Indywidualne systemy FM (osobiste) – przeznaczone dla konkretnego użytkownika i zintegrowane z jego aparatami słuchowymi lub implantem. Osoba niedosłysząca korzysta z miniaturowego odbiornika założonego na aparat słuchowy (lub wbudowanego w aparat), który odbiera sygnał radiowy bezpośrednio z nadajnika. aki odbiornik może mieć formę niewielkiej przystawki dopiętej do aparatu słuchowego albo urządzenia noszonego na ciele (np. zawieszanego na szyi odbiornika połączonego z aparatem poprzez pętlę indukcyjną). Zaletą systemu indywidualnego jest najwyższa jakość dźwięku dostosowana do potrzeb konkretnej osoby – sygnał trafia wprost do jej uszu, dzięki czemu nawet w bardzo trudnych warunkach akustycznych użytkownik słyszy czystą mowę.
• Systemy FM oparte na polu dźwiękowym (nagłośnieniowe) – działają na zasadzie nagłośnienia pomieszczenia zamiast dostarczania sygnału do pojedynczych aparatów. Zamiast indywidualnych odbiorników na uszach użytkowników, w sali instaluje się głośniki, do których trafia sygnał z nadajnika radiowego (mikrofonu). Głos mówcy (np. nauczyciela) zostaje równomiernie wzmocniony przez system i słyszany wyraźnie przez wszystkich obecnych w pomieszczeniu. Mówca mówi do mikrofonu podłączonego do systemu pętli, jego głos jest konwertowany na pole elektromagnetyczne, które jest generowane przez pętlę. Aparaty słuchowe z włączonym trybem indukcyjnym (tryb „T” lub „MT”) automatycznie odbierają to pole elektromagnetyczne i konwertują je z powrotem na dźwięk.

Refundacja systemów FM – dofinansowanie z NFZ i PFRON

Zakup systemu FM wiąże się z kosztami, jednak w Polsce można starać się o częściowe pokrycie tych wydatków ze środków publicznych. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) oferuje refundację systemów wspomagających słyszenie wyłącznie dzieciom i młodzieży do 26. roku życia, raz na 5 lat. Kwota refundacji NFZ wynosi obecnie maksymalnie 3 850 zł. 

Warunki uzyskania refundacji:

• Refundacja obejmuje systemy fm wspomagające słyszenie w wysokości do 5500 złotych, z czego NFZ pokrywa 70%, czyli 3850 złotych
• Refundacja przysługuje osobom do ukończenia 26 roku życia raz na 5 lat
• Wymagane jest orzeczenie lekarskie stwierdzające wady słuchu utrudniające lub ograniczające zrozumienie mowy
• Średnia wartość progu słyszenia musi przekraczać 40 dB HL

Drugim źródłem wsparcia finansowego jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Osoby posiadające aktualne orzeczenie o niepełnosprawności (w tym z tytułu ubytku słuchu lub CAPD) mogą ubiegać się o dofinansowanie zakupu systemu FM ze środków PFRON. Wniosek składa się za pośrednictwem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie lub Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (PCPR/MOPS) właściwego dla miejsca zamieszkania. Dofinansowanie z PFRON jest uzależnione od sytuacji dochodowej – co do zasady przysługuje rodzinom, w których dochód na osobę nie przekracza ustalonego progu (np. 50% przeciętnego wynagrodzenia na osobę w rodzinie, 65% w przypadku osoby samotnej).

Najczęściej zadawane pytania

Czy system FM zastępuje aparat słuchowy?

Nie, system FM nie zastępuje aparatu słuchowego – jest to urządzenie dodatkowe, które współpracuje z aparatem (lub implantem). Jego zadaniem jest dostarczenie wyraźniejszego dźwięku do aparatu, zwłaszcza w trudnych warunkach akustycznych. Aparat słuchowy nadal pełni podstawową funkcję wzmacniania dźwięków i jest niezbędny dla osoby niedosłyszącej na co dzień. System FM stanowi natomiast uzupełnienie.

Dla kogo przeznaczone są systemy FM?

Systemy FM są przeznaczone dla osób, którym samo tradycyjne aparaturowe wzmocnienie dźwięku nie zapewnia pełnego komfortu słyszenia w pewnych sytuacjach. Najczęściej korzystają z nich:

• Osoby ze stwierdzonym ubytkiem słuchu – dorośli i dzieci noszący aparaty słuchowe lub implanty, którzy mają trudności ze zrozumieniem mowy w hałasie, pogłosie, na dużej odległości (np. uczniowie w klasie, uczestnicy konferencji, rozmowy w restauracji itp.).
• Dzieci z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego (CAPD) – mimo prawidłowego słuchu fizycznego mają problem ze zrozumieniem mowy w trudnych warunkach akustycznych. System FM pomaga im skupić uwagę na głosie nauczyciela lub rodzica.
• Osoby z jednostronną głuchotą/niedosłuchem – mogą użyć systemu FM do przekazywania dźwięków z strony niesłyszącej do słyszącej, co poprawia orientację w przestrzeni i rozumienie mowy dochodzącej z osłabionej strony.
• Osoby ze spektrum autyzmu (ASD) – dzieci autystyczne często są wrażliwe na hałas i mają kłopoty ze skupieniem uwagi na mowie. FM może ułatwić im zrozumienie przekazu w szkole czy podczas terapii, eliminując rozpraszające bodźce dźwiękowe.

Czy każdy aparat słuchowy jest kompatybilny z systemami FM?

Większość nowoczesnych aparatów słuchowych jest kompatybilna z systemami FM, jednak nie wszystkie. Starsze modele aparatów mogą wymagać specjalnych przejściówek, aby mogły być połączone z systemem FM.

Jakie jest zasięg systemu FM?

Zasięg systemów fm zależy od konkretnego modelu urządzenia, ale typowo wynosi od 50 do 300 metrów w idealnych warunkach. Jednak w praktyce, w warunkach zamkniętych (sale lekcyjne, biura) zasięg jest zwykle mniejszy – około 50-100 metrów. Ścianki działowe, architektura budynku i inne elementy mogą zmniejszać zasięg.

Ile czasu trwa bateria w nadajniku systemu FM?

Czas pracy baterii w nadajniku zależy od modelu, ale typowo wynosi od 8 do 16 godzin na pełnym ładunku. Niektóre bardziej zaawansowane modele mogą mieć dłuższe czasy pracy. Większość nadajników ma wskaźnik poziomu baterii, który ostrzega użytkownika, gdy bateria się wyczerpuje.

Jeśli jesteście Państwo zainteresowani zastosowaniem systemów fm wspomagających słyszenie i chcielibyście dowiedzieć się więcej na temat dostępnych opcji, procedur refundacji czy indywidualnych rozwiązań dla Waszych potrzeb, zapraszamy do kontaktu.