Czy słuchanie muzyki na słuchawkach może uszkodzić słuch?

Słuchawki to dla wielu z nas nieodłączny element codzienności. Wykorzystywane do relaksu i pracy zdalnej, umilają czas w trakcie podróży czy spaceru. Jednak częste słuchanie muzyki na słuchawkach może doprowadzić do uszkodzenia słuchu. Poniżej wyjaśniamy w jaki sposób bezpiecznie korzystać ze słuchawek, aby utrzymać odpowiednią higienę słuchu i ustrzec się przed ryzykiem potencjalnego niedosłuchu.

Dlaczego tak bardzo lubimy słuchać muzyki na słuchawkach?

Na początek wyjaśnijmy fenomen popularności słuchawek. Muzyka to nie tylko fale akustyczne, ale potężny bodziec, który pobudza układ nagrody. Podczas sesji muzycznej dochodzi do zwiększonego wydzielania dopaminy, czyli neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za odczuwanie przyjemności. Szybki rozwój technologii dostarczył nam tanich i mobilnych urządzeń, z których możemy odtwarzać muzykę oraz słuchawek, które kierują dźwięk bezpośrednio do ucha.

Jeśli jednak przekroczymy normy związane z poziomem głośności i zalecanym czasem trwania sesji muzycznej, za możliwość odcięcia się od otoczenia i stymulację układu nagrody przyjdzie nam zapłacić wysoką cenę, bowiem długotrwałe odtwarzanie słuchanie muzyki na słuchawkach stopniowo doprowadzi do degeneracji naszego słuchu.

Kiedy słuchanie muzyki na słuchawkach jest szkodliwe?

Na początku należy podkreślić, że nie należy demonizować słuchawek. Umiarkowane słuchanie muzyki przy odpowiednim poziomie głośności jest zupełnie bezpiecznie i nie grozi komplikacjami zdrowotnymi.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje, że bezpieczny poziom dźwięku dla dorosłego człowieka to ok. 85 decybeli (dB). Dostępne na rynku odtwarzacze MP4 i smartfony w połączeniu ze słuchawkami są w stanie wygenerować dźwięk o maksymalnej głośności na poziomie nawet 100-120 db.

Pamiętajmy, że skala poziomu decybeli jest logarytmiczna, czyli wzrost o 3 decybele oznacza nawet dwukrotne zwiększenie energii akustycznej, która dociera do przewodu słuchowego.

Aby podejść do słuchania muzyki na słuchawkach z rozsądkiem i zachowaniem bezpieczeństwa zalecane jest stosowanie zasady 60/60, czyli:

• Maksymalny poziom głośności nie przekraczający 60% maksymalnej głośności urządzenia
• Ograniczanie czasu jednej sesji muzycznej do 60 minut, po czym rekomendowana jest przerwa. Nie jest wskazane, aby łączny czas dzienny słuchania muzyki na słuchawkach przekroczył 8 godzin.

Podane wyżej rekomendacje nie dotyczą oczywiście wyłącznie muzyki, ale każdej formy dźwięku, która dociera do naszego ucha przez słuchawki, w tym rozmów w trakcie pracy zdalnej.

Uszkodzenie słuchu przez słuchanie muzyki na słuchawkach – skala problemu 

Konsekwentne stosowanie zasady 60/60 redukuje ryzyko obciążenia akustycznego i zapewnia bezpieczne użytkowanie słuchawek, bez narażenia narządów słuchu.

Określenia takie jak epidemia problemów ze słuchem wśród młodszego pokolenia to sformułowania mocno na wyrost, jednak aktualne badania potwierdzają, że uszkodzenie słuchu wskutek słuchania muzyki na słuchawkach to realny problem.

Według raportu BMJ Global Health około 24% młodych osób słucha muzyki na słuchawkach na poziomie głośności przekraczającym normy uznawane za bezpieczne. Uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem (ang. Noise-induced hearing loss) – bo tak najczęściej określa się dolegliwość będącą konsekwencją długotrwałego słuchania muzyki w niewłaściwy sposób, przebiega stopniowo i może rozwijać się niezauważalnie latami. Na początku ubytki słuchu obejmują wysokie częstotliwości, problem nie będzie więc odczuwalny w codziennej komunikacji. Dopiero po kilku latach regularnego słuchania głośnej muzyki skutki będą zauważalne i w wielu przypadkach – nieodwracalne.

Jak dochodzi do uszkodzenia słuchu z powodu głośnego słuchania muzyki?

Dźwięk ze słuchawek dociera do przewodu słuchowego, uderzając w błonę bębenkową. Następnie przez kosteczki słuchowe przechodzi do ucha wewnętrznego (ślimaka). Ślimak wypełniony jest płynem, który pod wpływem dźwięku drga – poruszają się mikroskopijnej wielkości komórki rzęsate. To komórki o bardzo delikatnej strukturze, a głośna muzyka prowadzi do ich niszczenia.

Komórki rzęsate nie posiadają zdolności regeneracji, przy zbyt dużym natężeniu dźwięku po prostu obumierają.

Pierwsze sygnały ostrzegawcze – kiedy należy zareagować?

Zanim dojdzie do trwałego ubytku słuchu, organizm często wysyła nam sygnały ostrzegawcze świadczące o przeciążeniu narządu słuchu. Najczęściej pojawiają się:

• szumy uszne – Dzwonienie, pisk lub szum w uszach, który pojawia się po zdjęciu słuchawek. Jeśli utrzymuje się on dłużej niż kilka minut
• uczucie zatkanego ucha – wrażenie, jakby w uchu znajdowała się wata lub woda
• nadwrażliwość na dźwięki – Zwykłe odgłosy otoczenia wydają się irytująco głośne
• bóle głowy i zmęczenie – Częste słuchanie głośnej muzyki obciąża układ nerwowy, co może skutkować przewlekłym zmęczeniem

Słuchawki nauszne vs douszne – która opcja jest bezpieczniejsza dla narządów słuchu?

Słuchawki douszne są uznawane za znacznie bardziej szkodliwe, umieszczamy je bezpośrednio w kanale słuchowym, co sprawia, że źródło dźwięku znajduje się bardzo blisko błony bębenkowej. Jeśli słuchawki douszne posiadają pianki izolujące, ograniczają hałas otoczenia zewnętrznego, ale jednocześnie zwiększają ciśnienie akustyczne.

Słuchawki nauszne są bezpieczniejszą alternatywą. Źródło dźwięku znajduje się w pewnej odległości od ucha, co pozwala na lepsze rozproszenie fali akustycznej. Duże nauszniki często lepiej izolują hałas zewnętrzny, co pozwala na komfortowe słuchanie muzyki przy niższym poziomie głośności. Chociaż słuchawki nauszne nie są tak wygodne i poręczne, to warto zastąpić nimi wersję douszną, która zdecydowanie gorzej wpływa na nasze narządy słuchu.

Słuchawki u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Narząd słuchu dziecka wciąż się rozwija, a kanały słuchowe są mniejsze, co oznacza, że ten sam poziom głośności wytworzy w uchu dziecka wyższe ciśnienie akustyczne niż u dorosłego. Co więcej, dzieci mają ograniczony mechanizm samokontroli – często nie zdają sobie sprawy, że muzyka jest za głośna.

Rolą rodzica jest kontrola. Warto pomyśleć o słuchawkach z ograniczonym poziomem głośności maksymalnej. Dodatkowo warto nakłonić dziecko do przestrzegania podstawowych zasad higieny słuchu i użytkowania słuchawek w sposób umiarkowany.

Pierwsze objawy niedosłuchu – kiedy powinniśmy zareagować?

• Częste proszenie rozmówców o powtórzenie zdania („co?”, „słucham?”).
• Problemy ze zrozumieniem mowy w hałasie (np. w restauracji, w sklepie, na rodzinnym obiedzie).
• Podgłaśnianie telewizora lub radia do poziomu, który jest niekomfortowy dla innych domowników.
• Trudności w słyszeniu wysokich dźwięków, takich jak śpiew ptaków czy dzwonek telefonu.
• Uczucie ciągłego zmęczenia po prowadzeniu rozmów (mowa rozmówcy odbierana jest niewyraźnie, co wymaga większego wysiłku w trakcie dekodowania komunikatu).

Zadbaj o swój słuch już dziś! Jeżeli zaobserwowałeś u siebie lub swoich bliskich którykolwiek z powyższych objawów, lub po prostu chcesz profilaktycznie sprawdzić kondycję swoich uszu, zapraszamy do Audio-Med w Katowicach. Oferujemy profesjonalne i bezpłatne badanie słuchu.

Profilaktyczne podejście – jak bezpiecznie cieszyć się z muzyki?

• Zasada 60/60 – wspomniana wyżej, prosta reguła, którą należy bezwzględnie przestrzegać – maksymalnie godzina ciągłego słuchania muzyki na słuchawkach (60 minut), na poziomie 60% maksymalnej głośności urządzenia
• Higiena i czyszczenie sprzętu – Słuchawki, zwłaszcza te douszne, są siedliskiem bakterii i grzybów. Ciepło i wilgoć w kanale słuchowym sprzyjają infekcjom, które mogą prowadzić do stanów zapalnych ucha zewnętrznego. Regularne czyszczenie słuchawek środkami dezynfekującymi to podstawa zdrowego korzystania ze sprzętu audio.
• Zainwestuj w słuchawki z technologią ANC – słuchawki z aktywną redukcją hałasu (ang. Active Noise Cancellation) eliminują rozpraszające dźwięki z otoczenia. Odbiór muzyki jest wyraźny i nie wymaga podgłośnienia.
• Zamień słuchawki na wieżę Hi-Fi – W domu warto dać uszom odpocząć od słuchawek. Zastąpienie ich kolumnami głośnikowymi lub wieżą Hi-Fi to korzystne rozwiązanie. Dźwięk rozchodzi się w powietrzu, docierając do ucha w sposób bardziej naturalny, a małżowina uszna spełnia swoją fizjologiczną funkcję. Dodatkowo, dobrej jakości sprzęt audio zapewni doznania, których nie oddadzą małe przetworniki słuchawek.
• Regularnie wykonuj badania profilaktyczne słuchu – im wcześniej wykryjesz potencjalny ubytek, tym szybciej poprawisz komfort życia dzięki dobraniu komfortowego aparatu słuchowego.

Pamiętaj, słuch masz tylko jeden. Traktuj go z szacunkiem, a będzie Ci służył przez całe życie.