Niedosłuch a upadki u seniorów. Co pokazują najnowsze badania?

Ukryty problem seniorów: kiedy słuch zawodzi, tracimy grunt pod nogami

Co czwarty Amerykanin po 65. roku życia upada przynajmniej raz w roku, a upadki pozostają główną przyczyną urazów w tej grupie wiekowej. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że na świecie z powodu upadków umiera rocznie około 684 tysięcy osób, a największą liczbę zgonów odnotowuje się właśnie u seniorów. Te niepokojące liczby prowadzą do pytania, które rzadko pada podczas wizyty geriatrycznej: czy problem z utrzymaniem równowagi może zaczynać się od zaburzeń słuchu?

Mózg, który nieustannie dekoduje niedosłyszane dźwięki, zużywa zasoby potrzebne do kontrolowania postawy ciała. To zjawisko określa się jako obciążenie poznawcze i łączy dwa z pozoru odległe obszary medycyny: audiologię i geriatrię. W 2025 roku zespół z Johns Hopkins University opublikował wtórną analizę badania ACHIEVE, sprawdzającą ten związek na grupie seniorów obserwowanych przez trzy lata.

Związek między słuchem a zmysłem równowagi

Ślimak, odpowiedzialny za słuch, i przedsionek, odpowiedzialny za równowagę, sąsiadują w błędniku ucha wewnętrznego i dzielą ten sam płyn endolimfatyczny. Bliskość anatomiczna nie oznacza, że niedosłuch automatycznie zaburza równowagę, ale tłumaczy, dlaczego oba zmysły bywają badane wspólnie.

Sygnały dźwiękowe pomagają lokalizować się w przestrzeni. Szum nadjeżdżającego samochodu, kroki za plecami albo głos osoby stojącej z boku dają mózgowi informację o tym, co dzieje się poza polem widzenia. Gdy te sygnały docierają słabiej, mózg traci część danych potrzebnych do bieżącej korekty postawy.

Teoria obciążenia poznawczego wyjaśnia drugi mechanizm. Osoba niedosłysząca wkłada więcej wysiłku w rozszyfrowanie mowy, co pozostawia mniej zasobów uwagi na chód i reakcję na przeszkody. Większe zmęczenie poznawcze po dłuższej rozmowie w hałasie może bezpośrednio zwiększać ryzyko potknięcia.

Badanie ACHIEVE (2025): przełomowe dane w geriatrii i audiologii

ACHIEVE, czyli Aging and Cognitive Health Evaluation in Elders, to wieloletnie, randomizowane badanie nad zdrowiem seniorów, prowadzone przez badaczy z Johns Hopkins University. Dane o wpływie interwencji słuchowej na liczbę upadków opublikowano w czerwcu 2025 roku w czasopiśmie The Lancet Public Health jako wtórną analizę trzyletnich obserwacji [1].

Pierwotny cel badania

Pierwotnym celem randomizowanego badania ACHIEVE była ocena wpływu interwencji słuchowej na trzyletnie zmiany funkcji poznawczych, a nie zapobieganie upadkom. Upadki stanowiły wcześniej zaplanowany wynik eksploracyjny, analizowany równolegle do głównego pomiaru funkcji kognitywnych. Publikacja z 2025 roku dotyczy więc wtórnej analizy danych zebranych w innym celu. Generuje ona ważną hipotezę naukową, ale nie stanowi ostatecznego dowodu na to, że leczenie niedosłuchu zapobiega upadkom u każdego pacjenta.

Kto uczestniczył w badaniu?

Do badania zakwalifikowano i przebadano 3004 osoby, z których losowo przydzielono 977 uczestników w wieku 70 do 84 lat, ze średnim wiekiem 76,8 roku

Byli to mieszkańcy samodzielni, z nieleczonym niedosłuchem i bez znacznego upośledzenia funkcji poznawczych. Badanie prowadzono w czterech ośrodkach w Stanach Zjednoczonych, a uczestników rekrutowano z dwóch populacji: osób z wcześniejszego badania kardiologicznego ARIC oraz ochotników. Do grupy interwencji słuchowej trafiło 490 osób, a do aktywnej grupy kontrolnej 487 osób.

Na czym polegała interwencja?

Udział w grupie interwencyjnej nie sprowadzał się do samego otrzymania urządzenia. Uczestnicy korzystali z:

• obustronnych aparatów słuchowych dopasowanych indywidualnie przez audiologa,
• konsultacji audiologicznych prowadzonych przez cały okres obserwacji,
• instruktażu obsługi i pielęgnacji urządzeń,
• edukacji dotyczącej strategii komunikacji i samodzielnego radzenia sobie z niedosłuchem,
• okresowych sesji przypominających, sprawdzających skuteczność dopasowania.

Grupa kontrolna nie pozostawała bez kontaktu ze specjalistami. Uczestnicy brali udział w indywidualnych spotkaniach edukacyjnych poświęconych zdrowemu starzeniu się i profilaktyce chorób przewlekłych. Obserwacja trwała trzy lata, a informacje o upadkach z poprzednich dwunastu miesięcy zbierano na początku badania, a następnie raz w roku, na podstawie deklaracji uczestników

Badanie ACHIVE w liczbach

• 977 uczestników badania
• wiek uczestników: 70-84 lata, średnio 76,8 roku
• 490 osób w grupie interwencji słuchowej
• 487 osób w grupie edukacji zdrowotnej
• 3 lata obserwacji
• upadki rejestrowane na podstawie samodzielnych deklaracji uczestników

Jak aparat słuchowy wspiera bezpieczny krok seniora?

Dobrze dopasowany aparat słuchowy przywraca dostęp do dźwięków otoczenia, które wcześniej pozostawały niesłyszalne lub zniekształcone. Odgłos kroków, sygnał klaksonu czy ostrzeżenie wypowiedziane z boku stają się ponownie elementem orientacji w przestrzeni, a nie tylko tłem.

Lęk przed wychodzeniem z domu często rośnie wraz z pogłębiającym się niedosłuchem, a obawa przed upadkiem sprawia, że chód staje się usztywniony i nienaturalny. Mniejszy wysiłek potrzebny do rozumienia mowy odciąża zasoby uwagi i pozostawia więcej energii na kontrolowanie tego, jak i gdzie stawiana jest kolejna stopa.

Wyniki badań: o 27% mniej upadków, ale co dokładnie oznacza ta liczba?

Naukowcy skrupulatnie monitorowali każdy incydent utraty równowagi przez okres 36 miesięcy. Wyniki okazały się rewolucyjne: w grupie, która otrzymała profesjonalne wsparcie audiologiczne i aparaty słuchowe, odnotowano 27% redukcję średniej liczby upadków w porównaniu z grupą kontrolną. Korzyści te były spójne i zauważalne zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, niezależnie od stopnia wyjściowego ryzyka.

Choć wyniki badania są niezwykle optymistyczne, warto zwrócić uwagę na istotny niuans interpretacyjny. Jako że była to analiza wtórna, uzyskanych wyników nie należy traktować jako stuprocentowej gwarancji zapobiegania upadkom.

Tendencja do utraty równowagi u seniorów ma charakter wieloczynnikowy. Aparat słuchowy nie cofnie zmian neurologicznych, nie zastąpi braku stabilności wynikającego ze schorzeń ortopedycznych ani nie zniweluje skutków ubocznych niektórych leków. Dane te dowodzą jednak bezsprzecznie, że wdrożenie odpowiedniej technologii słuchowej jest jednym z najskuteczniejszych, bezpiecznych i całkowicie modyfikowalnych elementów profilaktyki geriatrycznej.

Wdrożenie odpowiednio dopasowanego rozwiązania audiologicznego przynosi natychmiastowe korzyści w codziennym funkcjonowaniu osoby starszej:

• Odtworzenie tzw. mapy dźwiękowej: Użytkownik aparatu odzyskuje pełną świadomość sytuacyjną. Słysząc subtelne dźwięki otoczenia, porusza się pewniej i sprawniej.
• Odciążenie zasobów poznawczych: Mózg nie musi już zużywać energii na ciągłe rozszyfrowywanie mowy i hałasu. Te uwolnione rezerwy neurologiczne mogą zostać bezpośrednio wykorzystane przez układ motoryczny do precyzyjnego kontrolowania balansu ciała.
• Przełamanie lęku przed przestrzenią: Niedosłuch często rodzi lęk przed wyjściem z domu, co prowadzi do izolacji i tzw. „zespołu poetyki upadku” (lęk przed upadkiem paradoksalnie zwiększa sztywność chodu i ryzyko potknięcia). Dobry słuch przywraca pewność siebie i zachęca do aktywności fizycznej, która wzmacnia mięśnie.

Profilaktyka zaczyna się od diagnostyki: bezpłatne badanie słuchu dla seniora w Katowicach

Niedosłuch związany z wiekiem (tzw. presbyacusis) rozwija się niezwykle podstępnie. Proces ten trwa latami, jest bezbolesny, a pacjent stopniowo adaptuje się do ubywających z jego otoczenia dźwięków. Bardzo często seniorzy nie zdają sobie sprawy z powagi problemu, dopóki nie przejdą specjalistycznych testów.

W naszych placówkach dbamy o to, aby profilaktyka szła w parze z najnowszą technologią. Pomagamy dobrać i precyzyjnie zaprogramować nowoczesne aparaty słuchowe w Katowicach. Dzisiejsze urządzenia to nie dawne, szumiące wzmacniacze, lecz miniaturowe komputery, które potrafią automatycznie redukować hałas tła, wyostrzać mowę ludzką i stabilizować orientację przestrzenną użytkownika.

Regularne badania słuchu w Katowicach w gabinetach Audio-Med to prosta, bezpieczna i skuteczna inwestycja w długie lata spędzone w zdrowiu, pełnej samodzielności i z poczuciem stabilnego gruntu pod nogami.

Umów badanie słuchu seniora w placówce Audio-Med w Katowicach i sprawdź, jakie rozwiązanie będzie odpowiednie dla jego codziennych potrzeb.

Źródła:

1. Goman AM, Tan N, Pike JR, et al. Effects of hearing intervention on falls in older adults: findings from a secondary analysis of the ACHIEVE randomised controlled trial. The Lancet Public Health. 2025;10:e492-e502. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(25)00088-X

2. Lin FR, Pike JR, Albert MS, et al. Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. The Lancet. 2023;402:786-797. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01406-X

3. Centers for Disease Control and Prevention. Older Adult Falls Data. https://www.cdc.gov/falls/data-research/index.html

4. World Health Organization. Falls. Fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls

5. Schrack JA, Wanigatunga AA, Glynn NW, et al. Effects of hearing intervention on physical activity measured by accelerometry: a secondary analysis of the ACHIEVE Study. Journal of the American Geriatrics Society. 2025;73(6):1762-1771. https://doi.org/10.1111/jgs.19435